Cơ quan quản lý nhiều lúc trở thành nút thắt đối với sự phát triển của thị trường bảo hiểm

Tốc độ tăng trưởng ngành bảo hiểm Việt Nam liên tục ở mức 2 con số, nhưng trong tương quan với nhiều nước thì tốc độ này lại không phải cao. Đặc san Toàn cảnh Bảo hiểm đã có cuộc trao đổi với ông Trần Đình Cường, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam (EY Việt Nam) về vấn đề này. 

Thị trường bảo hiểm Việt Nam năm 2016 duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nhưng thực tế so với nhiều nước trong khu vực thì mức tăng trưởng này không đặc biệt. Ông bình luận thế nào về điều này?

Theo số liệu đã công bố, 9 tháng đầu năm 2016, toàn thị trường bảo hiểm Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng 22%, trong đó khối phi nhân thọ tăng 12,48%, khối nhân thọ tăng 29,9%. 

Nếu nhìn từ góc độ phát triển nội tại, không thể phủ nhận đây là mức tăng trưởng cao và đáng khích lệ đối với toàn ngành nói chung và mỗi doanh nghiệp bảo hiểm nói riêng. Tuy nhiên, để thấy được quy mô cũng như tốc độ tăng trưởng của thị trường bảo hiểm Việt Nam nhanh hay chậm, ta cần đặt nó trong một hệ quy chiếu lớn hơn. 

Nhìn vào bảng tổng kết hoạt động của thị trường bảo hiểm khu vực ASEAN từ 2009 - 2014 theo số liệu của Global Counsel năm 2015 (xem bảng), có thể thấy rằng, mức độ tăng trưởng trung bình của ngành bảo hiểm Việt Nam còn khiêm tốn cả về tốc độ và quy mô.

 Ông Trần Đình Cường

Để đánh giá về mức độ phát triển của ngành bảo hiểm, ngoài số liệu về tăng trưởng, các chuyên gia còn nhìn vào 2 chỉ số khác đó là tỷ suất tổng doanh thu phí bảo hiểm trên tổng GDP hay tỷ suất thâm nhập (penetration rate) và chỉ số tổng doanh thu phí bảo hiểm trên đầu người hay mật độ bảo hiểm (density rate per capital).

Theo số liệu thống kê của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV), tỷ suất thâm nhập của thị trường bảo hiểm Việt Nam năm 2015 đạt 1,6%, mức cao nhất trong những năm gần đây, nhưng vẫn còn khiêm tốn so với mức chung của khu vực ASEAN (chỉ số này của ASEAN là 3,5%) và rộng ra là châu Á. Điều này cho thấy tương quan của quy mô của toàn ngành bảo hiểm Việt Nam so với nền kinh tế còn ở mức rất khiêm tốn.

Nhìn từ góc độ khác, chỉ số tổng doanh thu phí bảo hiểm trên đầu người của Việt Nam trong giai đoạn 2005 - 2015 tăng ở mức khá cao là 378% (từ 9 USD năm 2005 lên 34 USD năm 2015). Tuy nhiên, mật độ bảo hiểm của Việt Nam ở nhóm thấp nhất trong khu vực, thấp hơn các nước có nền kinh tế trung bình như Philippines, Indonesia và cách khá xa Singapore (hiện khoảng 3.500 USD). 

Những phân tích chỉ số trên cho thấy, trong suốt 10 năm qua, thị trường bảo hiểm Việt Nam có tăng trưởng đều nhưng mới ở mức song hành với tốc độ tăng trưởng chung của toàn nền kinh tế. Ngành bảo hiểm Việt Nam hiện chưa thuộc nhóm ngành tăng trưởng hàng đầu của nền kinh tế và vẫn còn tiềm năng lớn để phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới. 

Tiềm năng của thị trường là không thể phủ nhận, nhưng dường như các công ty bảo hiểm vẫn khá “đau đầu” với bài toán mở rộng thị trường?

Đến cuối năm 2015, Việt Nam có 17 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ và 29 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, chưa kể các doanh nghiệp tái bảo hiểm hay môi giới bảo hiểm khác. So với các nước khác trong khu vực ASEAN, số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường bảo hiểm Việt Nam là không ít. 

Xét về thị phần, thị trường bảo hiểm nhân thọ được thống lĩnh bởi các doanh nghiệp nước ngoài. Trong 86% thị phần của Top 5 doanh nghiệp hàng đầu thì 60,3% thị phần do 4 doanh nghiệp nước ngoài nắm giữ. Ngược lại, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là sân chơi của các doanh nghiệp Việt Nam. Và vị thế của các doanh nghiệp tại mỗi mảng thị trường tương ứng, đặc biệt là nhóm các doanh nghiệp tốp đầu, được duy trì khá ổn định trong nhiều năm qua. 

Việc có thêm thành viên giam gia thị trường chắc chắn sẽ làm tăng mức độ cạnh tranh nhưng liệu có đủ sức tạo nên một cú huých mới, đem lại một cục diện mới cho thị trường hay chỉ đơn thuần là việc bẻ nhỏ hơn miếng bánh thị phần?

Về phía doanh nghiệp, để trở nên cạnh tranh hơn, các doanh nghiệp cần phát triển thêm các sản phẩm và kênh phân phối mới, phù hợp với chiến lược phát triển và khung quản trị rủi ro của mình cũng như xu thế vận động, phát triển của thị trường. 

Đồng thời, doanh nghiệp cần đổi mới, hiện đại hóa quy trình hoạt động nhằm nâng cao năng lực quản lý, hiệu quả hoạt động và tối ưu hóa chi phí. Đây là thách thức với mỗi doanh nghiệp bảo hiểm cũng như với toàn ngành bảo hiểm Việt Nam. 

Tuy nhiên, việc xúc tiến giải pháp cho các vấn đề của doanh nghiệp lại phụ thuộc rất nhiều vào cơ quan quản lý, nhất là khi ngành bảo hiểm vẫn đặt trong tầm kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước với mức độ mở cửa có điều kiện. 

Trong nhiều trường hợp, cơ quan quản lý trở thành nút thắt và là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ sự phát triển của thị trường. Đây là kết luận do các chuyên gia quốc tế ghi nhận khi nghiên cứu lịch sử phát triển và bài học thành công của thị trường bảo hiểm Trung Quốc, thị trường có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam trong cách thức tổ chức, quản lý và vận hành.

Điều ông muốn đề cập là vai trò của quản trị rủi ro trong nhiều doanh nghiệp bảo hiểm còn yếu kém?

Theo tôi, đây là một thực tế khó tránh. 

Nếu như các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài, đặc biệt chiếm ưu thế áp đảo trong khối nhân thọ, đến từ những thị trường có lịch sử phát triển lâu đời, có khi đến hàng trăm năm như Prudential, thông thường sẽ có khung quản trị nói chung và quản trị rủi ro nói riêng hoàn chỉnh và tiệm cận được các chuẩn mực quốc tế về ngành. 

Các liên doanh bảo hiểm trong đó một bên là đối tác nước ngoài cũng sẽ có đóng góp và du nhập các kinh nghiệm và chuẩn mực về quản trị tiên tiến áp dụng cho liên doanh của mình. 

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm trong nước có lịch sử phát triển gắn với một số tập đoàn nhà nước, do vậy không tránh khỏi những dấu ấn của phong cách quản trị mang tính nhà nước mà trước giờ vẫn được nhìn nhận là hành chính, cồng kềnh và chưa thực sự hiệu quả. 

Tuy vậy, cũng không thể nói doanh nghiệp nước ngoài thì sẽ chặt chẽ còn doanh nghiệp Việt Nam thì sẽ “lỏng lẻo” bởi vì ta cần phải nhìn nhận vấn đề này từ nhiều góc độ. 

Ở góc độ quản lý nhà nước, liệu các quy định, chuẩn mực, yêu cầu đối với các thành viên trong thị trường về quản trị rủi ro, bao gồm các nhóm rủi ro như rủi ro hoạt động, rủi ro bảo hiểm, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường… đã đủ chặt chẽ hay theo kịp được với các chuẩn mực hay thông lệ khu vực và quốc tế (ví dụ chuẩn mực về quản trị rủi ro thanh khoản theo RBC hay Solvency) hay chưa? 

Ở góc độ doanh nghiệp, mức độ sẵn sàng và đáp ứng với các yêu cầu về quản trị rủi ro đối với mỗi doanh nghiệp sẽ khác nhau, tùy thuộc vào quy mô, thị trường, cũng như khẩu vị rủi ro của từng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, với hơn 70% số doanh nghiệp bảo hiểm ở cả hai khối nhân thọ và phi nhân thọ đều là doanh nghiệp quy mô nhỏ chia nhau thị phần thiểu số (14% đối với nhân thọ và 37,21% đối với phi nhân thọ) thì mức độ ưu tiên đối với quản trị rủi ro chắc chắn sẽ thấp hơn so với các doanh nghiệp lớn khác.

Do vậy, thị trường cần có sự phân loại để có các tiêu chuẩn và yêu cầu về quản trị nói chung và quản trị rủi ro nói riêng phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp, góp phần khuyến khích phát triển, đồng thời đảm bảo sự công bằng và an toàn cho cả thị trường, hướng đến các chuẩn mực chung của quốc tế.

Những điều này sẽ ảnh hưởng thế nào tới sự phát triển chung của thị trường bảo hiểm Việt Nam thời gian tới?

Tôi cho rằng, vấn đề đang được giải quyết vì các doanh nghiệp đã ý thức khá rõ về rủi ro, vấn đề là thời gian. Còn về sự phát triển của thị trường, theo Chiến lược Phát triển thị trường bảo hiểm giai đoạn 2011-2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 193/QĐ-TTg, đến năm 2020, thị trường bảo hiểm dự kiến đạt tổng doanh thu chiếm tỷ trọng 3-4% GDP. Để đạt được mục tiêu này, theo tính toán sơ bộ, từ năm 2016, tốc độ tăng trưởng trung bình ngành mỗi năm cần đạt từ 24 - 33%. 

Như vậy, Chính phủ đã đặt kỳ vọng rất cao và chắc chắn sẽ triển khai các giải pháp toàn diện hỗ trợ các doanh nghiệp bảo hiểm phát triển bứt phá trong thời gian tới, góp phần vào sự phát triển chung của đất nước và đảm bảo an sinh cho nhân dân.

Với quyết tâm của Chính phủ và tiềm năng của thị trường hơn 90 triệu dân, được xếp vào nhóm nước có mức thu nhập trung bình (theo ghi nhận của Ngân hàng Thế giới) và nền kinh tế được dự báo có mức tăng trưởng GDP hàng năm trên 6% tới năm 2020, chắc chắn ngành bảo hiểm Việt Nam, đặc biệt là lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ sẽ phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.

Kể từ năm 2006, Trung Quốc vận dụng bộ “3 trụ cột” trong giám sát ngành bảo hiểm đó là quy tắc về cấu trúc quản trị doanh nghiệp, quy tắc về hành vi thị trường và quy tắc về khả năng thanh khoản. Trung Quốc thường xuyên theo dõi tiến trình triển khai Solvency II ở châu Âu cũng như nghiên cứu về quản trị rủi ro hệ thống. Song song với đó, Trung Quốc tiến hành “hiện đại hóa” các quy tắc bảo hiểm cả về mặt quy trình lẫn nội dung, tập trung vào 6 mảng chính là quản lý tài sản, khả năng thanh khoản, quy tắc bảo vệ bảo hiểm, quy tắc tỷ lệ bảo hiểm, quy tắc công bố thông tin và bảo vệ người tiêu dùng và quy tắc dành cho các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài, qua đó đưa bộ quy tắc quản lý ngành của Trung Quốc tiệm cận với các tiến bộ mới nhất của thế giới. 

Theo Hồng Dung thực hiện

Đặc san Toàn cảnh Thị trường Bảo hiểm Việt Nam 2016

Thị trường bảo hiểm 2016, những con số biết nói

Nếu so với các ngành kinh tế khác, tốc độ tăng trưởng doanh thu hơn 20% của ngành bảo hiểm trong những năm gần đây luôn là điều đáng mơ ước. Tuy nhiên, nhìn vào tiềm năng phát triển của ngành và nhu cầu cần được bảo vệ của mọi người dân thì thực tế, các doanh nghiệp ngành này vẫn còn rất nhiều việc phải làm để góp phần tạo nên một thị trường bảo hiểm thực sự lớn mạnh và vững chắc.

Khối bảo hiểm nhân thọ trong vòng 3 năm liên tiếp vừa qua có tốc độ tăng trưởng doanh thu trung bình khoảng 30%

2 con số và 2%

Phát biểu tại lễ ra mắt trụ sở chính của công ty bảo hiểm FWD Việt Nam, ông Phùng Ngọc Khánh, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ tài chính) cho biết, doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường ước tính đến cuối tháng 11/2016 đạt khoảng 77.000 tỷ đồng, tăng xấp xỉ 23,4% so với cùng kỳ năm ngoái; riêng đối với khối bảo hiểm nhân thọ, doanh thu tính đến hết tháng 11/2016 đạt khoảng 44.000 tỷ đồng, tăng hơn 30%. 

“Khối bảo hiểm nhân thọ trong vòng 3 năm liên tiếp vừa qua tốc độ tăng trưởng doanh thu trung bình khoảng 30%. Nếu tốc độ này được giữ trong 5 năm liên tục thì quy mô của thị trường chắc sẽ tăng gấp đôi như hiện tại”, ông Khánh nhấn mạnh. 

Cùng với việc tăng cường năng lực tài chính, đầu tư trở lại nền kinh tế, các doanh nghiệp khối nhân thọ này cũng đã chi trả quyền lợi bảo hiểm cho khách hàng với số tiền khoảng 25.000 tỷ đồng (tính đến hết tháng 11/2016 ). 

Thực tế, mức tăng trưởng 2 con số liên tục trong gần 1 thập kỷ qua của thị trường bảo hiểm Việt Nam cũng được các nhà đầu tư nhìn nhận là vô cũng ấn tượng.

Theo ông Back Jong Kook - Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng giám đốc Hanwha Life Việt Nam, Việt Nam là một thị trường còn rất nhiều cơ hội với dư địa tăng trưởng GDP hơn 6%/ năm, trong khi kinh tế Hàn Quốc đang có dấu hiệu chững lại.

Ngành bảo hiểm nhân thọ cũng là ngành luôn có mối quan hệ tỷ lệ thuận với sự phát triển của một quốc gia. Các công ty bảo hiểm sẽ tăng trưởng nhanh khi nền kinh tế phát triển mạnh.

Khối bảo hiểm nhân thọ trong vòng 3 năm liên tiếp vừa qua tốc độ tăng trưởng doanh thu trung bình khoảng 30%. Nếu tốc độ được giữ trong 5 năm liên tục thì quy mô của thị trường chắc sẽ tăng gấp đôi như hiện tại

- Ông Phùng Ngọc Khánh, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ tài chính)

Mức tăng trưởng 2 con số của ngành nói chung và khối bảo hiểm nhân thọ nói riêng được đánh giá là mức tăng trưởng ấn tượng nếu so sánh với các lĩnh vực tài chính khác ở Việt Nam.

Theo ông Phùng Đắc Lộc, nguyên Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, bình quân mỗi năm có xấp xỉ 1 triệu hợp đồng khai thác mới và có khoảng 800.000 hợp đồng bảo hiểm chấm dứt hiệu lực hoặc được chi trả quyền lợi bảo hiểm. 

Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm là người thành thị chiếm 42%, phi thành thị chiếm 58%, đặc biệt những vùng núi chuyên canh cây công nghiệp hay vùng đồng bằng, vùng biển, các hộ kinh doanh trang trại tham gia bảo hiểm với số tiền bảo hiểm lớn. 

Có đến gần 50% người tham gia bảo hiểm mang lại quyền lợi được bảo hiểm cho người thân: vợ, chồng, con cái, cha mẹ, anh chị em ruột…

Tuy nhiên, “bức tranh đẹp” này vẫn chưa thực sự hoàn thiện bởi tổng doanh thu toàn thị trường vẫn chỉ ở mức 2% GDP. Tỷ lệ dân số được bảo vệ bởi bảo hiểm nhân thọ cũng còn rất thấp, chỉ ở mức 6 - 7% dân số, một tỷ lệ còn rất thấp so với nhiều thị trường trong khu vực.

Cơ hội

Theo Chiến lược Phát triển thị trường bảo hiểm giai đoạn 2011 - 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 193/QĐ-TTg, đến năm 2020, thị trường bảo hiểm dự kiến đạt tổng doanh thu 3% - 4% GDP; quy mô các quỹ dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm đến năm 2020 tăng 4,5 lần so với năm 2010. 

Các nhà đầu tư cũng kỳ vọng, trong 3-5 năm tới, thị trường bảo hiểm Việt Nam có thể tăng trưởng từ 60-120% so với hiện nay. 

Có nhiều yếu tố tạo lên sự kỳ vọng này. Chẳng hạn, sự gia tăng thu nhập và tiêu dùng, phong cách/quan niệm sống ngày càng cải thiện của tầng lớp trung lưu, khái niệm về bảo hiểm ngày càng trở nên phổ biến. 

Tất nhiên, tiềm năng tăng trưởng không chỉ với khối bảo hiểm nhân thọ. Bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm tài sản và bảo hiểm trách nhiệm, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm du lịch… là những loại hình bảo hiểm đầy hứa hẹn của khối bảo hiểm phi nhân thọ. 

... Và quyết tâm của các công ty bảo hiểm

So với nhiều quốc gia trong khu vực, thị trường bảo hiểm Việt Nam được mở cửa từ khá sớm và chính sách phát triển ngành bảo hiểm khá thông thoáng.

Tính đến hết tháng 11/2016, theo Bộ Tài chính, tổng đầu tư trở lại nền kinh tế của thị trường bảo hiểm Việt Nam ước đạt trên 182 ngàn tỷ đồng. Trong tổng số tiền đầu tư này, số tiền đầu tư vào trái phiếu Chính phủ các doanh nghiệp, đặc biệt là khối bảo hiểm nhân thọ đóng góp tỷ trọng rất lớn. Về năng lực tài chính,  tổng dự phòng nghiệp vụ của các doanh nghiệp bảo hiểm đạt trên 140 ngàn tỷ đồng.

Việt Nam đã cho phép thành lập công ty 100% vốn nước ngoài từ rất lâu khi các thị trường bảo hiểm khác chưa hoàn toàn mở cửa. Hiện Nhà nước vẫn đang tiếp tục xu hướng mở cửa kêu gọi nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào thị trường bảo hiểm, trong khi đó, những bộ hồ sơ xin gia nhập thị trường này từ các tập đoàn tài chính bảo hiểm lớn trên thế giới vẫn tiếp tục được gửi về Bộ Tài chính. 

 

Cả thị trường bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ đều đang rất cạnh tranh, các công ty bảo hiểm đều đang nỗ lực thu hút khách hàng và mở rộng thị trường. 

Sự cạnh tranh khốc liệt đã khiến dịch vụ chăm sóc khách hàng của các công ty bảo hiểm cả nhân thọ và phi nhân thọ đang thay đổi rõ rệt, không chỉ từ cơ sở hạ tầng đón tiếp khách hàng hay thái độ chuyên nghiệp của đại lý… 

Ngoài ra, trong năm qua, rất nhiều kênh bán bảo hiểm được đẩy mạnh như bancassurance, trực tuyến. Khâu chi trả bồi thường cũng được nhiều doanh nghiệp rút ngắn từ 30 ngày xuống còn khoảng 30 phút. Việc mua bảo hiểm nhân thọ với những hợp đồng mệnh giá vừa và đơn giản cũng chỉ bằng vài cú nhấp chuột…  

Nhìn nhận về xu hướng phát triển của bảo hiểm nhân thọ, ông Phương Tiến Minh, Phó tổng giám đốc Marketing, Prudential Việt Nam cho rằng, thị trường bảo hiểm tại các nước châu Á và Việt Nam nhìn chung vẫn đang tập trung vào các dòng sản phẩm bảo hiểm kết hợp tích lũy hoặc bảo vệ. 

Đối với các thị trường phát triển như Hồng Kông, Singapore …, nhận thức của khách hàng về vai trò của bảo hiểm nhân thọ và hiểu biết về các sản phẩm bảo hiểm tốt hơn, do đó, các sản phẩm bảo hiểm được thiết kế đa dạng hơn, phù hợp với từng giai đoạn sống để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. 

“Tôi nghĩ trong một vài năm tới, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam cũng sẽ phát triển theo hướng này”, ông Minh nói. 

Trong khi đó, đại diện FWD, thương hiệu bảo hiểm mới tại thị trường Việt Nam chia sẻ, để chinh phục thị trường Việt Nam, Công ty sẽ có một cách tiếp cận hoàn toàn mới để định vị lại ý nghĩa của bảo hiểm nhân thọ, vẫn là sự bảo vệ nhưng theo hướng tích cực và chủ động hơn.

Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam đã kiến nghị Bộ Tài chính một số vấn đề nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp bảo hiểm như:

Đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu để cho phép triển khai thí điểm bán bảo hiểm nhân thọ cho người nước ngoài sinh sống, làm việc tại Việt Nam và nước ngoài bằng ngoại tệ; 

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế xây dựng cơ sở dữ liệu về bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh theo Điều 11 Nghị định 102/2011/NĐ-CP về bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh; 

Bộ Tài chính là đầu mối hướng dẫn và tạo điều kiện cho doanh nghiệp bảo hiểm có thể tiếp cận và sử dụng một số thông tin cần thiết từ cơ sở dữ liệu bảo hiểm y tế của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam nhằm xử lý gian lận bảo hiểm và chi trả quyền lợi bảo hiểm nhanh chóng, chính xác; 

Cục Quản lý giám sát bảo hiểm ủng hộ và chỉ đạo hướng dẫn các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ xây dựng cơ sở dữ liệu bảo hiểm nhân thọ nhằm đảm bảo quyền lợi khách hàng: bảo lưu kết quả khám sức khỏe lần đầu tại 1 doanh nghiệp bảo hiểm, chi trả kịp thời đầy đủ quyền lợi bảo hiểm, cảnh báo rủi ro và phòng chống gian lận bảo hiểm; 

Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm tổ chức dịch sang tiếng Anh các văn bản pháp quy như Nghị định 73 và Thông tư hướng dẫn thi hành, Nghị định 119 và Thông tư hướng dẫn thi hành để doanh nghiệp bảo hiểm có bản dịch của cấp có thẩm quyền sử dụng giao dịch với đối tượng người nước ngoài tại Việt Nam…

Theo Nhật Nam

Đặc san Toàn cảnh Thị trường Bảo hiểm Việt Nam 2016

Tết có cần tiền lẻ mới?

Tết có cần tiền lẻ mới?

Mỗi một mùa xuân sang, không khí xuân đang về trên khắp các nẻo đường, nhà nhà đua nhau sắm sửa, trang hoàng thật đẹp để chào đón một năm mới tiễn một năm cũ, gạt bỏ những điều không may mắn đón chào những niềm vui niềm hạnh phúc mới.

Vào ngày đầu tiên của năm mới, thường thì bố mẹ ông bà  sẽ chuẩn bị những phong bao lì xì trong đó có một chút tiền nhỏ để tặng cho những người con, người cháu của mình. Mỗi chiếc phong bao lì xì đó chứa đựng những mong muốn con trẻ sẽ ngoan ngoãn hơn, chăm chỉ và nghe lời hơn. Người trẻ, hay con cháu đi làm ăn xa hoặc đã trưởng thành lì xì bố mẹ ông bà với mong muốn ông bà bố mẹ có thật nhiều sức khỏe, sống lâu bên con cháu hơn. Mỗi chiếc phong bao lì xì trao đi là nhân thêm niềm vui và hạnh phúc.

Câu chuyện về tiền lẻ mừng tuổi tết tôi đã nghe và thấy nó xuất hiện rất nhiều trong thời gian cận kề tết thế này, người người lo sốt vó đổi tiền, người đi làm lo kiếm đủ vài triệu mừng tuổi, công ty phân công người đi đổi tiền mới để phát lương cho nhân viên, đến ngân hàng không đổi được tiền ….

Mới đây, theo chân người quen đi đổi tiền mới, tiền lẻ, tôi đã đến phố Đinh Lễ, quận Hoàn Kiếm - Hà Nội. Tại đây, người ta chen nhau đổi tiền. Với các loại tiền mới mệnh giá nhỏ mà nhiều người chuộng để dùng đi lễ, chùa như: 500, 1.000, 2.000, 5.000 đồng, tỉ lệ đổi rất cao, dao động từ 20% đến 30% (100.000 đồng đổi được 70.000 - 80.000 đồng).

Các loại tiền mới mệnh giá trung bình, dùng để mừng tuổi như 10.000, 20.000, 50.000 thì giá đổi có phần nhẹ hơn, phổ biến dưới 20%. Người quen của tôi cho biết có năm tiền mới, tiền lẻ khan hiếm, tỉ lệ đổi còn bị các chủ dịch vụ “chém” tới 40%!

Tôi nhẩm tính với tỉ lệ đổi tiền cũ sang tiền mới, tiền lẻ chỉ 20% thì nếu muốn đổi khoảng 1 triệu đồng ra các tờ mệnh giá 10.000 đồng, người ta đã mất đứt 200.000 đồng. Nhiều người qua một cái Tết lì xì mừng tuổi, đi lễ chùa... hết 3-5 triệu đồng thì chi phí bỏ ra để đổi tiền mới, tiền lẻ là không hề nhỏ.

Theo tôi, chúng ta đâu nhất thiết phải cần đến tiền mới để mừng tuổi, đi lễ chùa? Điều quan trọng mà chúng ta gửi gắm ở những đồng tiền mà mình lì xì hay cúng chùa, dù cũ, là sự chân thành. Nếu chân thành, khi ta mừng tuổi với tiền cũ, tôi nghĩ chẳng người nhận nào lại chê trách. Nếu chân thành, khi ta lễ chùa với tiền cũ, chắc hẳn “Trời, Phật” cũng không nỡ quở phạt.

Hy vọng mọi người nên đơn giản hóa chuyện tiền mới trong năm mới để đỡ phải vất vả với chuyện lo đổi tiền mỗi khi Tết đến Xuân về, cũng như tiết kiệm được một khoản không nhỏ dành cho các việc chi tiêu có ích.

Tôi đã trả giá quá đắt cho thói quen vạch ra “mục tiêu đầu năm”

“New year, new you” – năm mới, khởi đầu mới ! Chúng ta đang tự huyễn hoặc bản thân bằng những lời hứa mật ngọt, tự đặt ra cho mình những mục tiêu năm mới vô cùng hấp dẫn. Thế nhưng, có ai trong số chúng ta đã hoàn thành được những mục tiêu ấy, bao gồm cả tôi?

Ngày này hai năm trước, tôi và cô bạn thân đã ngồi xuống và tự vạch cho bản thân những mục tiêu phải hoàn thành trước năm 2015 như lấy được tấm bằng IELTS 8.0, ít nhất cũng phải được 7.0 vì một đứa vốn nghĩ mình giỏi tiếng Anh như tôi thì cái khoản thấp hơn 7.0 thì tôi không phục. Còn cô bạn tôi thì dữ dội hơn với mục tiêu khởi nghiệp, mở một quán coffee.

 

Cũng vào ngày này nhưng đã là năm 2016 rồi, những mục tiêu hấp dẫn năm ấy vẫn còn nằm trên giấy và chúng tôi đang ra sức cứu vãn chúng. Thế là sau năm đầu thất bại, tôi và cô bạn lại tiếp tục ngồi xuống, tìm cách vực dậy khỏi cái hố mà mình đã té, và bắt đầu lại từ chính những mục tiêu năm xưa bằng những chiến thuật khác.

 

Hãy thôi miên bản thân bằng những thứ hấp dẫn và bắt đầu vạch ra cho mình những mục tiêu cụ thể

Nội trong năm 2015, tôi đã chi chục triệu vào các trung tâm anh ngữ hàng đầu Việt Nam với mong muốn hoàn thành được mục tiêu đầu tiên cũng như quan trọng nhất đối với tôi đó là có được tấm bằng IELTS 8.0. Thế nhưng, với số thời gian 8 tiếng ít nhất dành để xử lý các công việc tại văn phòng, thì những ngày lên lớp chỉ đếm bằng đầu ngón tay. Ngày qua ngày, việc đến lớp thưa dần và cuối cùng kế hoạch đó cũng bị tôi khai tử.

 

 

 

Sau sự vấp ngã đầu tiên, tôi liền ngồi xuống và nhìn lại vì cớ nào mà sự tình ấy lại xảy ra. Thế rồi tôi cũng nhận ra không phải cứ đặt mục tiêu hấp dẫn là mình có động lực hoàn thành nó. Những thành công lớn đều bắt đầu từ thói quen nhỏ, thay vì vạch ra mục tiêu có được tấm bằng IELTS 8.0, tôi biến mục tiêu ấy thành những mục tiêu nhỏ hơn  và ngắn hạn như: Mỗi ngày tôi dành ít nhất từ 30 phút đến 1 giờ đồng hồ để nghe tin trên BBC, hoặc CNN. Tôi chuyển những vật dụng tôi tiếp xúc hằng ngày như mạng xã hội, điện thoại, máy tính … từ tiếng Việt sang tiếng Anh. Tôi ấn thích hàng loạt các trang tin tức quốc tế trên trang Facebook. Vậy là ngay khi mỗi sáng thức dậy, tôi vừa có thể học tiếng Anh, lại còn được cập nhật thông tin, bổ sung kiến thức.

 

Cứ thế không đầy nửa năm, tôi đã có tấm bằng IELTS 8.0 trong tay. Nhiều người cho rằng tôi là một người có khiếu về ngôn ngữ, nhưng tôi lại cho rằng thành công này chính là nhờ những thói quen nhỏ hằng ngày ấy.

 

Tìm bạn đồng hành và gắn kết mục tiêu của mình với những sở thích

Chỉ có thể dùng từ “bi đát” mới miêu tả hết được hoàn cảnh của cô bạn tôi. Với ý định thực hiện kế hoạch mà mình đã ấp ủ bấy lâu nay, cô bạn tôi dùng hết số tiền nó dành dụm sau bao năm đi chụp hình dạo.

 

Ban đầu, nó cũng tâm huyết dữ lắm. Đi thuê mặt bằng, mua bàn mua ghế, tuyển nhân viên, trang trí quan quên cả ăn cả ngủ. Đến giữa năm 2015, cô khai trương quán coffee nhỏ, theo phong cách cổ điển, tọa lạc trong tòa chung cư cũ trên đường Tôn Thất Đạm. Ngày khai trương, bạn bè, gia đình tới ủng hộ, quán đông nghẹt. Tôi cũng vui mừng cho nó, vì sau bao nhiêu tháng ròng rã cố gắng, nay nguyện vọng đã thực hiện được.

 

Thoạt đầu, quán hoạt động cũng ổn định lắm, cô bạn vui sướng khôn xiết. Thế nhưng, sau 4 tháng khai trương, tưởng chừng quán đi vào quỹ đạo, ai dè ngày qua ngày, khách đến quán thưa dần vì bấy giờ hàng loạt chuỗi quán coffee khác nở rộ lên như nấm mọc sau mưa. Vậy là sang tháng thứ 6, cô bạn tôi bắt đầu không chịu nổi với những khoản chi ra nhưng lại không thu vào, thế là quán tạm dừng hoạt động. Nếu như tôi mất chục triệu cho mục tiêu của mình, thì con số ấy gấp 10 lần cho cô bạn tôi thực hiện mục tiêu đầu năm của nó.

 

Tuy nhiên, bạn tôi nó cũng lạc quan và kiên trì y như tôi, mặc dù đời cứ không ngừng cho chúng tôi nếm mùi. Vậy là cô bạn bắt đầu lại lên kế hoạch, nhưng lần này nó không làm một mình nữa, mà rủ thêm một người bạn khác cùng làm chung.

 

 

 

Hai đứa cùng nhau góp vốn để gầy dựng lại quán cũng như câu nói “Nếu muốn đi thật nhanh, hãy đi một mình. Nếu muốn đi thật xa thì, hãy đi cùng nhau”. Quả thật sau vài tháng trở lại, quán phát triển hơn, khách tới lui cũng nhiều hơn. Một phần cũng do cô bạn tìm được đồng đội, một phần nó đưa cái đam mê với nghệ thuật nhiếp ảnh vào và tạo ra nét riêng cho quán. Tính đến thời điểm hiện tại, quán cũng đã hoạt động được hơn một năm và dần đi vào quỹ đạo ổn định. Còn riêng tôi, với tấm bằng IELTS ấy đã tiến cử tôi tới một vị trí hấp dẫn tại một công ty nước ngoài.

 

Thế đó, cũng vào ngày đầu năm, nhưng nay đã là 2017 rồi. Tôi và cô bạn lại hẹn nhau và tiếp tục viết ra cho mình những mục tiêu đầu năm. Mục tiêu thì vẫn hấp dẫn như xưa, chỉ có điều là cụ thể hơn và thiết thực hơn.

 

Bạn cũng có thể đặt ra cho bản thân bất kỳ điều gì bạn muốn cố gắng trong năm nay, ví dụ như “Có một ngoại hình hấp dẫn”, “Có được một công việc lương cao”,… miễn sao những mục tiêu ấy phải cụ thể, thiết thực và nếu được hãy tìm cho mình một người đồng hành chung nhé.

Tâm ý bạn là một thỏi nam châm

Bạn có hay gặp những trường hợp này không:

 

Bỗng dưng gặp bạn cũ ở một chỗ bất ngờ nhất?

Học một từ mới, rồi thấy nó ở khắp nơi?

Ậm ừ trong cổ họng một khúc nhạc cũ, rồi bỗng dưng nghe nó trên radio.

Bạn từng bao nhiêu lần đang nhớ về ai đó - bỗng dưng vài giây sau họ gọi điện thoại cho bạn?

 

Trùng hợp ngẫu nhiên? Không hẳn.

 

Tâm ý bạn là một thỏi nam châm.

 

Những con người hạnh phúc thu hút những người hạnh phúc tới với mình.

 

Những người lạc quan thu hút các dịp may.

 

Tư tưởng vô hình nhưng nó CÓ THẬT - cũng như điện hay trọng lực vậy.

 

Năng lực của tư tưởng cũng tuân theo quy luật tự nhiên.

 

Nếu các sóng radio và tín hiệu truyền hình có thể vượt qua những khoảng cách diệu vợi - xuyên qua biết bao nhiêu gạch ngói bê-tông - thì tại sao các sóng tư tưởng lại không làm được? Bộ não của bạn tối thiểu cũng tinh xảo không kém bất cứ một máy phát sóng TV nào.

 

Ðã có hằng ngàn cuốn sách nói về năng lực tư tưởng. Bạn còn cần thêm bao nhiêu sự "trùng hợp ngẫu nhiên" nữa đê hiểu thông điệp đó?

 

Nếu bạn lo toát mồ hôi vì sợ phá sản, thì phá sản sẽ xảy ra.

 

Nếu bạn quá lo sợ bị bệnh, bạn sẽ mắc bệnh.

 

Hãy hình dung bạn đang được vây quanh bởi nhũng người bạn đích thực- bạn sẽ có họ.

 

Hãy hình dung mình thành công, và làm việc hướng tới điều đó bạn sẽ thành công.

 

Cuộc đời không phải là trò xổ số may rủi.

 

Bạn nghĩ cái gì thì sẽ thu hút cái đó thôi!

9 thói quen cần phải từ bỏ nếu muốn thành công trong năm 2017

Nếu bạn là người luôn có cảm giác đứng giữa ranh giới của sự tự tin có thể gánh vác cả thế giới và nghi ngờ vào khả năng của bản thân, hãy thử từ bỏ những thói quen này để đạt được thành công trọn vẹn trong năm 2017.

1. Thay đổi quan niệm về quyền lực

Một lãnh đạo tài giỏi phải là người có kỹ năng và tầm nhìn để gánh vác trách nhiệm điều hành tổ chức, nhân viên. Nhưng điều đó không có nghĩa là họ sinh ra đã được hưởng quyền lực và thành công là điều sẵn có. Nếu muốn thành công thì phải từ bỏ suy nghĩ ỷ lại vào người khác. Hãy hành động và nỗ lực để đạt được mục tiêu đã đặt ra.

2. Làm mọi thứ một mình

Đúng vậy, đừng cố gắng làm mọi thứ một mình. Bạn có thể nhờ đến sự trợ giúp và lời khuyên từ những người có kinh nghiệm hơn. Hoặc cũng có thể thuê nhân viên để giảm bớt một phần trọng trách công việc. Một nhà lãnh đạo ôm đồm quá nhiều việc không hẳn là một nhà lãnh đạo thông minh.

3. Cố gắng trở nên hoàn hảo

Không ai có thể hoàn hảo tuyệt đối mà không đôi lần gặp phải thất bại. Đó là chuyện hoàn toàn bình thường, đặc biệt là đối với các nhà kinh doanh. Một người thành công không phải là người cố gắng trở nên hoàn hảo bằng mọi cách mà đó là người kiên trì đi đến cuối con đường mặc dù có gặp bao khó khăn, trở ngại. Chỉ cần cố gắng tránh mắc phải sai lầm nếu có thể và học hỏi sau mỗi lần vấp ngã.

4. So sánh bản thân với người khác

Lẽ dĩ nhiên những người thành công là đáng để học hỏi, ngưỡng mộ. Họ là người truyền cảm hứng cho bạn nỗ lực học hỏi những bài học quý giá, tránh vấp phải những sai lầm mà họ đã từng mắc phải để thành công. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa là phải ép buộc bản thân làm theo những gì họ đã làm. Con đường thành công của họ có lộ trình riêng và bạn cũng có thể tự tạo cho mình một đường đi riêng.

5. Trì hoãn

Đôi khi, bạn cảm thấy công việc của mình thật nhàm chán, tẻ nhạt. Bạn ghét đối phó với những chiến lược kinh doanh, ghét phải trả lời hàng trăm thư điện tử của khách hàng và đối tác. Bạn cảm thấy không có hứng thú làm những công việc nhỏ nhặt nhưng mỗi một công việc đều quan trọng và cần phải hoàn thành tốt nhất nếu muốn thành công. Đừng để những vấn đề cảm xúc làm trì hoãn công việc, gián đoạn con đường đạt được mục tiêu của bạn.

6. Không có thói quen chuẩn bị sẵn sàng

Mọi công việc sẽ diễn ra thành công, suôn sẻ hơn nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Chỉ một lần không chuẩn bị cũng có thể phá hỏng cuộc hẹn với khách hàng, công việc và danh tiếng của bạn. Một khi đã mất đi uy tín thì rất khó tồn tại được trên thương trường, đứng trên đỉnh cao của vinh quang.

Bạn có thể rất tự tin vào khả năng nhưng cũng nên chuẩn bị trước khi thực hiện một công việc nào đó. Đưa ra “kế hoạch B” và dự đoán trường hợp xấu nhất có thể xảy ra sẽ giúp bạn nhanh chóng giải quyết được vấn đế khi gặp phải khó khăn.

7. Không ngừng than vãn

Than vãn không chỉ khiến bạn cảm thấy kiệt sức và không muốn hoàn thành công việc dở dang mà nó còn khiến người khác không muốn cộng tác với bạn. Nếu bạn phàn nàn về mọi việc, mọi vấn đề, bạn sẽ trở nên bận rộn đến mức không thể nhìn thấy cơ hội đang ở phía trước. Bạn chỉ tập trung vào những khía cạnh tiêu cực, than vãn rằng bạn không nhận được những gì mình đáng được nhận.

Ngừng than vãn. Nếu bạn cảm thấy “quá tải” vì công việc thì nên nghỉ ngơi. Nếu bạn gây ra một lỗi lầm nào đó thì hãy tìm cách sửa lại. Hành động thay vì than vãn sẽ giúp bạn cảm thấy tích cực hơn.

8. Mua những thứ không cần thiết

Có thể việc mua sắm nhiều thứ sẽ khiến tâm trạng trở nên phấn kích hơn nhưng thay vì sử dụng một khoản tiền mua những thứ không cần thiết, bạn có thể dùng nó để thực hiện giấc mơ của bản thân. Chẳng hạn như, một chiếc máy tính đời mới sẽ giúp bạn trở nên sang trọng hơn nhưng khóa học phân tích của Google hay thiết kế website mới là thứ có ích mà bạn nên đầu tư vào đó.

9. Suy nghĩ chưa sẵn sàng

Không ai có thể dự đoán trước những điều trọng đại trong tương lai như việc bắt đầu công việc kinh doanh, lập gia đình, sinh con… Điều quan trọng là bạn phải liệt kê được những thứ phải làm. Đừng đổ lỗi cho bản thân không thể làm được chuyện gì vì không có kiến thức nền tảng hoặc không có kế hoạch… Đừng e ngại, ngập ngừng và chờ đợi đến thời điểm hoàn hảo mà hãy làm ngay những điều bạn muốn làm.

Đừng để những thói quen xấu làm ảnh hưởng đến công việc, sự nghiệp lãnh đạo của bạn. Mọi thói quen xấu đều có thể kiểm soát và sửa chữa, chỉ cần bạn sẵn sàng thực hiện ước mơ và cố gắng đạt được mục tiêu của mình.

15 HIỆU ỨNG TÂM LÝ GIÚP BẠN SỐNG NHẸ NHÀNG

Các hiệu ứng tâm lý từ lâu đã được nghiên cứu và trở thành công cụ để con người điều chỉnh cuộc sống, tận dụng những hiệu ứng này để làm công việc nhẹ nhàng hơn.

Suy nghĩ là một phần quan trọng trong cuộc sống, nó giúp con người vươn lên làm chủ cũng như chi phối hoạt động của bất kì ai. Thế nhưng, con người giống với nhiều loài vật khác, chúng ta đôi khi hoạt động theo bản năng và có tính bầy đàn, dưới đây là 15 hiệu ứng tâm lý độc đáo bạn có thể sử dụng để áp dụng nó vào cuộc sống thật.

1. Khi một nhóm người cùng cười, họ sẽ nhìn về phía người mình thân thật (hoặc muốn thân nhất). Nếu muốn biết ai đang quan tâm tới bạn hoặc muốn tỏ ra quan tâm tới một thành viên khác trong nhóm, hãy thử phương pháp này và xem ai đang nhìn mình.

2. Mỗi khi cảm thấy căng thẳng hoặc hồi hộp, hãy nhai kẹo cao su hoặc ăn một thứ gì đó. Việc ăn trong khi làm những việc tạo ra căng thẳng đánh lừa não bộ, não sẽ nghĩ rằng chúng ta không thể gặp phải nguy hiểm bởi vì ta đang ăn. Trong lần tới làm một thứ gì đó khiến bạn không thoải mái, hãy nhai kẹo cao su trong lúc làm để thực hiện nó tốt hơn.

3. Nếu ai đó giận dữ với bạn nhưng bạn vẫn tỏ ra bình tĩnh, sự tức giận của họ sẽ càng cao hơn. Thế nhưng, sau khi cơn giận nguôi đi, họ sẽ tự cảm thấy có lỗi hơn bao giờ hết.

4. Nếu bạn hỏi ai đó một câu hỏi và họ đưa ra câu trả lời nửa vời, hãy giữ kết nối mắt (nhìn thẳng vào mắt họ) và không nói gì cả. Người trả lời sẽ hiểu rằng câu trả lời của họ chưa hợp lý, chưa đủ làm bạn hài lòng và sẽ cố gắng thoả mãn bạn bằng những câu trả lời khác. Nếu họ không nói gì thêm, có thể họ đang nói dối và muốn che dấu điều này.

5. Những thể hiện cảm xúc có thể ảnh hưởng tới cảm xúc thật. Nếu như bạn muốn cảm thấy vui vẻ, hãy nở một nụ cười thật lớn, ngược lại nếu bạn muốn mình buồn, hãy thử khóc xem sao.

6. Đừng bao giờ nói hay viết 2 điều “tôi nghĩ là” hoặc “tôi tin rằng”. Đây là những thứ không chắc chắn, nó cho thấy câu nói của bạn thiếu thuyết phục và bạn đang không tự tin khi nói.

7. Trước một buổi phỏng vấn, hãy tưởng tượng ra bạn là người quen lâu năm với người phỏng vấn. Hãy tự tạo cho mình trách nhiệm về những thứ mình nói với người kia, khi đó cuộc phỏng vấn sẽ diễn ra thuận lợi hơn.

8. Nếu khi gặp một ai đó bạn tỏ ra rất vui mừng và hào hứng sau đó giữ thái độ này tới cuối buổi gặp mặt, trong lần gặp mặt tới họ sẽ còn tỏ ra vui mừng, hào hứng hơn bạn trước đây. Đây là cách thức mà chó hay làm với chúng ta mỗi khi chúng ta đối xử với chúng theo cách hạnh phúc.

9. Nếu bạn nhờ ai đó một việc rất lớn và họ từ chối, bạn vẫn có thể nhờ họ những thứ khác. Họ sẽ chỉ từ chối 1 tới 2 lần nhưng việc quá lớn hoặc những việc ngoài khả năng, nếu nhờ vả một thứ nhỏ nhặt hơn, họ chắc chắn sẽ giúp bạn (trừ khi họ ghét bạn).

10. Rất nhiều cảm xúc cũng như hiệu ứng cảm xúc có liên quan tới nhịp thở, nhịp tim. Ví dụ điển hình là khi gặp một người khiến bạn vui hay gặp người bạn thích, bạn sẽ thở gấp hơn và tim sẽ đập nhanh hơn. Khi gặp phải những vấn đề phức tạp hoặc nguy hiểm, hãy hình dung chúng là những thử thách khó khăn, khi đó bạn sẽ kiểm soát được nhịp thở, tim của mình và làm công việc kia nhẹ nhàng hơn.

11. Đa phần mọi người không thể phân biệt được một người giỏi thật sự với một người rất tự tin. Nếu như bạn tỏ ra rằng mình biết việc, biết mình đang làm gì, người khác sẽ có xu hướng vây quanh bạn.

12. Nếu là một người bán hàng trong cửa hàng hoặc làm các dịch vụ khách hàng, hãy thử đặt một tấm gương ở sau lưng bạn để khách có thể tự nhìn thấy chính mình. Hiệu ứng tâm lý này sẽ giúp khách kém “hung hãn” hơn bởi họ không muốn tự nhìn thấy mình là một kẻ lỗ mãng.

13. Nếu bạn tham gia một cuộc họp nhóm với một nhóm không thân thiết và ai đó làm việc cùng mình, hãy ngồi cạnh người đó. Tính bầy đàn sẽ khiến họ cảm thấy an toàn khi ở cạnh bạn và sẽ chọn bạn để làm việc cùng.

14. Khi bạn đi hẹn hò với ai đó, hãy đưa người này tới những nơi hoặc tham gia những hoạt động kịch tính (đi chơi tàu lượn chẳng hạn). Họ sau đó sẽ ghi nhớ tới bạn bằng cảm xúc kịch tính đó và điều này sẽ khiến bạn trở nên hấp dẫn hơn. Thế nhưng, hãy thận trọng vì không phải ai cũng thích sự kịch tính đâu.

15. Càng nhìn vào mắt người khác nhiều, họ sẽ càng có thiện cảm và sự tin tưởng ở bạn. Muốn ai đó thích mình hơn hoặc tăng cường sự tin tưởng, hãy nhìn vào mắt họ thật nhiều.

ST